دستور زبان تورکی قشقایی - بخش یک: شش صیغه‌ی فعل

فعل‌ها در تورکی قشقایی، همانند فارسی، شش صیغه یا شخص دارند. برای مثال، در زبان فارسی این شش صیغه را برای فعل «رفتن»، در زمان حال استمراری می‌نویسیم:

	مفرد	جمع
اول شخص	می‌روم	می‌رویم
دوم شخص	می‌روی	می‌روید
سوم شخص	می‌رود	می‌روند

به طور مشابه، فعل «گِدمَگ: gedmag» (به معنای «رفتن») در زبان تورکی قشقایی و زمان حال استمراری به‌این شکل صرف می‌شود:

	مفرد	جمع
اول شخص	گدیرم: gediram	گدیرَگ: gedirag
دوم شخص	گدیرنگ: gedirang	گدیرینز: gediraynz
سوم شخص	گدیر: gedir	گدیرلر: gedirlar

توضیح: با شروع از حالت مصدری «گدمگ: gedmag»، ابتدا با حذف پسوندِ مصدرساز «مگ: mag»، به بُن (ریشه‌ی) فعل می‌رسیم، یعنی «گِد: ged». بُن یا ریشه‌ی فعل، زاینده‌ی تمام زمان‌ها و صرف‌های پیچیده‌تر خواهد بود.

برای تبدیلِ فعل به زمان حال استمراری، همیشه پسوندِ «ـیر: ir» را به انتهای ریشه‌ی فعل می‌افزاییم. به‌این‌ترتیب، واژه‌ی «گِدیر: gedir» به دست می‌آید.

اکنون باید این فعل را متناسب با شخص و شمارِ فاعل، صرف کرد، یعنی به انتهای آن یک «شناسه» افزود. همان‌طور که از جدول بالا هم می‌توانید دریابید، این شناسه‌ها عبارتند از:

	مفرد	جمع
اول شخص	ــَـم: am	ــَـگ: ag
دوم شخص	ــَـنگ: ang	ــَـینز: aynz
سوم شخص	----	ــلَر: lar

با این ترتیب، اکنون می‌توانیم هر فعل دیگر را نیز به زمان حال استمراری ببریم و شش صیغه‌ی متفاوت آن را صرف کنیم. مثلاً برای مصدر «ایچمَگ: ichmag» (به معنای «نوشیدن»)، ریشه‌ی فعل، «ایچ: ich» است، و در زمان حال استمراری می‌شود «ایچیر: ichir». در نهایت، شش صیغه‌ی زمان حال استمراری به این قرار است:

	مفرد	جمع
اول شخص	ایچیرم: ichiram	ایچیرگ: ichirag
دوم شخص	ایچیرنگ: ichirang	ایچیرینز: ichiraynz
سوم شخص	ایچیر: ichir	ایچیرلر: ichirlar

کامل بخوانید

دستور زبان تورکی قشقایی - بخش صفر: مقدمه

در این مجموعه از نوشته ها، قصد دارم تا دستور زبان تورکی قشقایی را تشریح کنم. پیش از هرچیز، باید بگویم که زبان تورکی قشقایی، زبان مادری من است؛ و هرچه من از آن می‌دانم در خانه و با محاوره به دست آمده است. یعنی من این زبان را هرگز به صورت گرامری و/یا آکادمیک نیاموخته‌ام. با این وجود، سعی خواهم کرد تا با دقت در دانسته‌هایم، اصول دستوری این زبان را بنگارم.

تصویری از کوچ مردم قشقایی. منبع: ویکی‌پدیا

نوشتن بعضی آواهای زبان تورکی با به‌کارگیری الفبای فارسی دشوار و گاه ناممکن است، و باید چاره‌ای برای این مشکل بیابم. آگاهم که در ترکیه، از الفبایی لاتینی برای نوشتار زبان تورکی استانبولی استفاده می‌شود، و درست است که آن الفبا احتمالاً برای نوشتار تورکی قشقایی هم بسیار سودمند خواهد بود. با این حال، در این سری نوشته‌ها به الفبای فارسی و الفبای انگلیسی برای نوشتن آواها و کلمات تورکی بسنده خواهم کرد. این کار دو دلیل دارد. یکم، این‌که آشنایی من با الفبای تورکی استانبولی بسیار مختصر است و بر آن تسلط کافی ندارم. دوم، این که خوانندگان احتمالی این نوشته‌ها نیز اغلب با الفبای تورکی استانبولی آشنا نخواهند بود، و بنابراین نمی‌خواهم تا با استفاده از آن الفبا، پیش‌نیازی برای فهمیدن مطالبم ایجاد کنم.

برای دیدن همه‌ی نوشته‌هایم در این مجموعه، بر روی برچسب «تورکی قشقایی» کلیک کنید. این مجموعه به تدریج تکمیل‌تر خواهد شد.

کامل بخوانید